Platon-Devlet ve Kutadgu Bilig

Platon’a göre devlet bir organizmadır. Bir makro insandır. Toplumu oluşturan insanların birbirine ihtiyaç duyması, iş birliğidir.  Hayatta kalmak için bir araya gelme eğilimi vardır.[1] Platon insanın belli kısımlardan oluşması gibi, toplumu da kısımlara ayırır.  İnsanın ruhundaki üç ayrı bölüm, devletteki üç sınıfa karşılık gelir. Ruhun arzu-istek yönü işçiler sınıfına, öfke yönü askerler sınıfına ve akıl yönü de yönetim sınıfına denk gelir. Ruh bölümlerinin birbirlerinden üstün olması gibi toplum bölümleri de birbirinden üstündür. Toplumun en üst kademesinde idareciler bulunur. Platon ruhun bölümlerinden hareketle sınıflı bir toplum yapısına ulaşır. Sınıflı toplum adaletli toplumdur.[2] Platon’un ideal devletinde sınıflar arasında yöneticiler ve savaşçılar mal mülk edinemezler. Çıkarları bir, amaçları bir, duyguları mümkün olduğu kadar bir olacaktır.[3]

Kutadgu Bilig’de sınıflı toplum yoktur. Kandaş toplumdan kurumsal devlet düzenine yeni geçiş yaşanmaktadır. Sınıf kavramı oluşmamıştır. Eserde herkesin iyi bildiği işi yapması öğütlenir, sınıf kavramına atıf bulunmaz.[4]Kutadgu Bilig’de “Hazine neye gerek, çok asker lâzım; beyin zenginliğine lüzum yok, halk tok olmalıdır”[5] görüşü hakimdir. Ancak Platon’daki sosyal anlayış değil, bozkır toplumunun ortaklığı söz konusudur.

---

[1] Platon; Devlet, Remzi Kitapevi, İstanbul, 1992, 369 b,c

[2] Platon; a.g.e. 439, 441

[3] Platon; a.g.e. 464d

[4] Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig. Çev. Reşid Rahmeti Arat. Ankara: Türk Tarih Kurumu 5589-5590

[5] Yusuf Has Hacib, a.g.e. 3031